Het besluit van 26 februari 2025 breidt niet alleen het werkterrein van verzorgenden uit. Het herdefinieert voor elke technische handeling de verantwoordelijkheidsverdeling tussen de verpleegkundige en de verzorgende. De uitvoering ervan is afhankelijk van een voorafgaande klinische beoordeling en formele verslaglegging. Inzicht in deze taakverdeling is essentieel om de nieuwe zorgverlening binnen de wettelijke kaders uit te voeren.
Delegatie volgens verpleegkundig protocol: wat de Code de la santé publique daadwerkelijk voorschrijft
De uitbreiding van de technische handelingen schept geen nieuwe zelfstandigheid. Elke toevertrouwde zorgverlening blijft afhankelijk van de beslissing van de verpleegkundige, die de klinische situatie beoordeelt, het protocol opstelt of in werking stelt en verantwoordelijk blijft voor het algemene toezicht. De Code de la santé publique handhaaft deze functionele hiërarchie, ook voor de handelingen die bij de hervorming van 2021 zijn toegevoegd en in 2025 zijn bekrachtigd.
Concreet geldt dat de verzorgende nooit zelfstandig beslist om een technische handeling uit te voeren. De verpleegkundige beoordeelt of de zorg passend is gezien de toestand van de patiënt, bepaalt waarop toezicht moet worden gehouden en stelt de alarmgrenzen vast. Zonder deze goedkeuring riskeert de verzorgende zich schuldig te maken aan onwettige uitoefening van het verpleegkundig beroep.
De details van de technische handelingen in het referentiekader voor verzorgenden 2026 bevestigen dat een protocol niet zomaar een administratief document is, maar een bindend klinisch instrument waarvoor beide zorgprofessionals verantwoordelijkheid dragen.
Handelingen bij acute situaties: de cyclus van beoordelen en bijsturen en de grenzen van het handelen
Het referentiekader introduceert een categorie zorgverlening in acute situaties die verder gaat dan het passief meten van waarden. Verzorgenden worden voortaan opgeleid om een klinische afwijking op te merken, te melden en hun handelen aan te passen voordat de verpleegkundige arriveert of een beslissing neemt. Deze cyclus van beoordelen en bijsturen is de belangrijkste paradigmaverschuiving in de tekst.
Vitale functies: van meten naar het interpreteren van alarmsignalen
Het meten van de hartslag, zuurstofsaturatie of bloeddruk behoorde al tot de dagelijkse praktijk. Het verschil is dat de gemeten waarde nu moet worden vergeleken met een in het protocol vastgelegde grenswaarde en dat bij overschrijding een formele melding moet worden gedaan.
De verzorgende stelt geen diagnose. Die herkent een signaal, legt dit vast in het zorgdossier en geeft de informatie volgens een vooraf bepaalde procedure door aan de verpleegkundige. Verslaglegging is een volwaardige handeling, geen administratieve formaliteit.
Acute zorg voordat de verpleegkundige de zorg overneemt
Bij een plotselinge verslechtering (onwel worden, ademnood, val met vermoeden van een breuk) staat het referentiekader eerstehulp- en veiligheidsmaatregelen toe. De verzorgende stabiliseert de situatie zonder een behandeling te starten. Die brengt de patiënt in de juiste houding, maakt zo nodig de luchtwegen vrij, waarschuwt de verpleegkundige en zet de nooduitrusting klaar.
De grens is duidelijk: geen medicatie toedienen en geen invasieve handelingen uitvoeren. Ook de regelgeving voor verpleegkundige handelingen die aan verzorgenden kunnen worden toevertrouwd, is in beweging. Daarom is het des te belangrijker om altijd het schriftelijke protocol te volgen en niet af te gaan op wat binnen de afdeling gebruikelijk is.
Bijscholing voor verzorgenden die vóór 2021 hun diploma behaalden
Professionals met een DEAS-diploma van vóór de herziening van 2021 mogen de nieuwe handelingen niet automatisch uitvoeren. Daarvoor is een specifiek bijscholingstraject nodig, los van de initiële opleiding. De ANFH heeft deze bijscholing opgebouwd uit drie modules:
- Gezondheidsparameters verzamelen en analyseren, met aandacht voor het kritisch interpreteren van vitale waarden en de in protocollen vastgelegde alarmgrenzen
- Nieuwe zorgverlening in acute situaties, met onder meer stabiliserende handelingen, de cyclus van bijsturen en gestructureerde overdracht aan de verpleegkundige
- Risico’s herkennen en preventie, gericht op het vroegtijdig signaleren van achteruitgang (verwardheid, uitdroging, atypische pijn) en het vastleggen daarvan
Deze opleiding is verplicht. Een verzorgende die vóór 2021 is afgestudeerd en een handeling uit het nieuwe werkterrein uitvoert zonder het bijscholingstraject te hebben afgerond, handelt niet volgens de geldende regels, met mogelijke disciplinaire en verzekeringstechnische gevolgen.
Klinisch redeneren voor verzorgenden: een competentie die in het referentiekader 2026 overal terugkomt
Het referentiekader somt niet alleen handelingen op. Het bouwt aan klinisch redeneervermogen dat in alle opleidingsonderdelen terugkomt. De verzorgende moet in korte tijd drie denkstappen met elkaar verbinden:
- Observeren: objectieve gegevens verzamelen (vitale waarden, gedrag, huidskleur, wat de patiënt vertelt) zonder een diagnose te stellen
- Analyseren: deze gegevens vergelijken met de criteria in het protocol en eerdere overdrachten om een trend of afwijking te herkennen
- Overdragen: een duidelijke, geprioriteerde en traceerbare melding doen met behulp van een gestructureerd communicatie-instrument (zoals SAED of een door de instelling goedgekeurd equivalent)
Deze reeks van observeren, analyseren en overdragen vervangt de oude aanpak van ‘handelen en rapporteren’. Dit vereist regelmatige oefening met simulaties en het analyseren van praktijksituaties. Beide onderwijsvormen zijn inmiddels opgenomen in de programma’s voor bijscholing.
Farmacologie: vereiste basiskennis zonder voorschrijfbevoegdheid
Het referentiekader bevat basiskennis van farmacologie om de veilige toediening te ondersteunen van behandelingen die door de verpleegkundige zijn klaargemaakt. De verzorgende is niet bevoegd om medicatie voor te schrijven of de dosering aan te passen. Wel moet die de verwachte effecten en de belangrijkste bijwerkingen van gangbare geneesmiddelgroepen kennen, zodat tijdens de controle na toediening alarmsignalen kunnen worden herkend.
Deze eis verandert de aard van de samenwerking met de verpleegkundige. Een bijwerking melden betekent weten waar je op moet letten, en niet alleen een ongebruikelijk symptoom vaststellen. Bijscholingstrajecten besteden een volledige module aan deze uitbreiding van de competenties.
Het referentiekader 2026 verandert de positie van de verzorgende binnen het zorgteam. Technische handelingen beheersen is niet voldoende: ook inzicht in het delegatiekader, zorgvuldige verslaglegging en het klinisch redeneren dat daarbij hoort, zijn noodzakelijk. Voor professionals die al in het vak werken, is het bijscholingstraject afronden voordat zij de nieuwe handelingen uitvoeren de enige manier om binnen de geldende regelgeving te blijven.
